Sınav Kaygısı ve Kariyer Planlama

Kariyer planlama konusu, en çok sınav kaygısı yaşayan öğrencilerin gündemindedir. Çünkü sınav kaygısı, sınanmanın oluşturduğu stresten başka, daha derin ve daha çok sayıda değişkenin sebep olduğu bir duygu durumudur. Sınav kaygısının nedeni yeteri kadar ders çalışmamak da olabilir ki anne-babaların en sevdiği kaygı nedeni budur ama en yaygın sebep bu değildir. En yaygını ailenin beklentisidir. Evet sınav kaygısının en başat nedeni ailenin çocuğu için duyduğu gelecek endişesidir.

Ülkemizin sosyal ve ekonomik koşulları alt ve orta sınıf aileler için zorlayıcıdır. İnternet sayesinde tüm Dünya’dan haberdar olan anne babalar çocukları için refah içinde bir gelecek düşlemektedir. Bu düş dediğimiz aslında gelecek hayalidir ve çok doğal olarak ‘benim için çok geç ama evladım için hâlâ fırsat var’ fikri hep akıllardadır. Anne-babaların kimisi ara sıra kimisi de her an bunun düşünür durur.

Planlanmayan Kariyer Kaygı Nedenidir

Benim bulunduğun yerden bakınca mesele ‘kariyer planlamasıdır.’ Velilerle sohbetlerimizde sıkça duyduğum ‘kendi ayakları üzerinde dursun, altın bileziği olsun’ minvalinde sözlerdir. Bu sözlerle ifade edilen, her ne kadar detaylandırılmamış olsa da çocukların için istedikleri ‘doyumlu bir kariyer’ arzusudur. Bu güzel insanların , çocuklarını akıllarından bir an için çıkarmasının mümkün olmadığını da bilirim. E ben de babayım. Anlıyorum. İşte bu -dolaylı filan da değil- direkt çocuğun yaşantısının neredeyse tamamında üstlendiği öğrenci rolüne sınav kaygısı olarak yansır. Ha her çocukta değil ama bu yazıyı okuyan anne babaların çocuklarında diyebilirim. Çünkü çocuğunun geleceği için dertlenen ve çocuğunun sınav kaygısına dair bir şeyler araştıran veli bu yazıyı okuyacaktır.

Sınav Kaygısı Gelişmekte Olan Toplumlarda Daha Yaygın Çünkü:

Şöyle düşünün. Müreffeh bir toplumda yaşadığımızı varsayın. Çocuğun sınavda gösterdiği performans ne olursa olsun sağlık, güvenlik, sosyal, kültürel, eğitim, eğlence ve benzeri konularda sorunlar yaşamayacağı bir yaşam düşleyin. Sınav kaygısı öğrenciler arasında bu denli yaygın olur muydu? Bakınız ‘sınav kaygısı biterdi’ demiyorum yaygın olmazdı. Kaygıyı yaşayanlar benlik değeriyle ilgili sorunları olan çocuklar olurdu, onlar da er ya da geç kaygıyı dizginlemeyi öğrenirdi.

Geleceğin belirsizliğini ne kadar saklasak da çocuklarımızdan aptal değiller, anlıyorlar, biliyorlar. Başarılı denilecek bir kariyer için iyi bir eğitim, eğitimin sağladığı sosyal çevre ve iş hayatı… şeklinde devam eden yaşam akışı için sınavda başarılı olmak önemli. 2017’de PISA sonrasındaki veriler işlendiğinde görülüyor ki ülkemizde sınava gayet ciddi hazırlanmasına rağmen çok kaygılandığını söyleyen öğrenci oranı yüzde 59. Öğrencilerin yüzde 56’sı da ‘ders çalışırken stres yaşadığını’ söylüyor.

Peki sınav kaygısının kontrol edilebilir olması için neler yapılabilir? Öğrencinin sınav stresini kontrol edebilmesi için neler önerebiliriz? Bu konuda çok sayıda makale, blog yazısı ve Youtube videosu var. Aynı şeyler burada yazmaya gerek duymuyorum ve farklı bir şey söylemek istiyorum: Kendini tanısın ve kariyer hedefleri belirlesin.

İçinde kariyer planlama olan dua

İnsan düşündüğünü düşünebilen bir varlıktır. Ki bu özelliği onun kendinin farkına varmasını sağlar. Mücadele edilmesi gereken durumları, pes edilmesinin akıllıca olduğu koşulları ve zihinsel olarak bu iki durumunun ayrımında olmak bilişsel beceridir. Temelde yüksek sınav kaygısı yaşayan danışanları sağaltan uzmanlar da bu beceriyi geliştirmek için çalışırlar.

Hititlere de yazar Marlo Morga’na da atfedilen şu duadaki bilgeliğe kulak verin: “Tanrım bana değiştiremeyeceğim şeyleri kabul etme gücü değiştirebileceğim şeyleri değiştirme cesareti ve bu ikisi arasındaki farkı anlayabilme sağduyusu ver.”

Bu noktada insanın kendi kişisel özelliklerini anlamaya çalışması, duyguları ve duyguların nedeni otomatikleşmiş düşüncelerini fark etmesi, onu motive eden ilgilerini, yatkınlıklarını görmesi, ona avantaj sağlayan özelliklerinin yanında dezavantaja neden olabilecek tutumlarından haberdar olması sağlıklı bir ruh hali için önemlidir. Öte yandan bireyin aklına çengelli bir iğne gibi takılı olan ‘ya şimdi, peki ya sonra’ soruları da geleceğin belirsizliğini azaltmak için düşünsel bir çabanın tezahürüdür.

Bu iki konuda yani kendini tanıma ve gelecek düşüncesi için Kariyer Planlama Aracı ismini verdiğimiz kariyer testimiz işlevseldir. Zaten bu nedenle öğrencilerle çalışan psikologlar, öğrenci koçluğu yapan eğitimciler ve okul PDR öğretmenleri Kariyer Planlama Aracından faydalanıyor. Kısaca KPA dediğimiz kariyer testimiz kişisel özellikleri dört sayfa metinle raporluyor ve kişisel özelliklere uygun yüzlerce mesleği spesifik olarak raporluyor.

Yine bir düşünün lütfen… Bir okul. Ama öyle bir okul ki tüm öğrencileri kendini tanıma çabasında ve kendi gelecek hayallerini kuran, bunlar için kafa yoran öğrencilerle dolu bir okul. Sizce bu okulun öğrencilerinin sınav kaygısı düzeyleri nasıl olurdu? Bir eğitimci olarak ben yanıt vereyim; makul olurdu. Ülkemizin güzide okullarında güzel öğrencilerine KPA’yı uygulamaya başladık. Eğer sizlerin de okulunun bu hizmetten yararlanmasını istiyorsanız bizimle iletişime geçsinler. Eğer bu kariyer ve sınav rehberlik hizmetine pek gönülleri yoksa siz bireysel olarak, çocuğunuz için bizi arayın lütfen.

Bora Serhat Çelik